Τι διακινδυνεύει ο ιατρός που εκτρέπεται
Το πρόβλημα
*Ένας ιατρός παρουσιάζει στον επαγγελματικό του ιστότοπο έναν τίτλο ειδίκευσης που απέκτησε στο εξωτερικό, χωρίς αυτός να έχει τύχει αναγνώρισης στην Ελλάδα. Παράλληλα, έχει συμφωνήσει με έναν φυσιοθεραπευτή να του αποστέλλει ασθενείς έναντι ποσοστού επί των αμοιβών. Τίποτα από τα δύο δεν γίνεται στη δημοσιότητα. Και όμως, και τα δύο αποτελούν παραβάσεις με συγκεκριμένες, σοβαρές συνέπειες.*
Ο ανταγωνισμός μεταξύ ιατρών είναι νόμιμος και λειτουργικά επιθυμητός, εφόσον στηρίζεται στα επιστημονικά προσόντα και την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Το πρόβλημα ανακύπτει όταν εκφεύγει από αυτά τα όρια. Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας (ΚΙΔ, ν. 3418/2005) το αντιμετωπίζει ευθέως: το άρθρο 21 §2 απαγορεύει ρητά κάθε πράξη αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των ιατρών και θεσπίζει αντίστοιχες κυρώσεις.
Ποιες συμπεριφορές θεωρούνται αθέμιτες
Ο ΚΙΔ υιοθετεί διπλό σχήμα: γενική ρήτρα απαγόρευσης κάθε πράξης αντίθετης στα χρηστά ήθη, και παράλληλα τυποποίηση τριών ειδικών κατηγοριών. Η πρώτη αφορά τη χρήση τίτλων που δεν κατέχονται νόμιμα ή δεν είναι αναγνωρισμένοι — η επίκλησή τους αποτελεί παραπλανητική πράξη που αντλεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα από ψευδή δεδομένα. Η δεύτερη αφορά την επαγγελία θεραπείας με επιστημονικά μη αναγνωρισμένες μεθόδους ή τη χρήση εξοπλισμού αποκλειστικά για εντύπωση, χωρίς ιατρική ένδειξη. Η τρίτη — και ίσως η πιο συχνή στην πράξη — αφορά τη χρήση μεσαζόντων για προσέλκυση ασθενών: η καταβολή ποσοστών σε πρόσωπα που παραπέμπουν αντικαθιστά το επιστημονικό κριτήριο με το οικονομικό, και ενοχοποιεί αμφότερους — αυτόν που καταβάλλει και αυτόν που εισπράττει.
Οι συνέπειες: κλιμακούμενη έκθεση
Το ζήτημα αντιμετωπίζεται στην πράξη κατεξοχήν μέσω της πειθαρχικής οδού. Ο οικείος Ιατρικός Σύλλογος, κατ’ άρθρο 36 §1 ΚΙΔ, ασκεί έλεγχο είτε κατόπιν καταγγελίας είτε αυτεπαγγέλτως. Οι επιβλητέες ποινές κλιμακώνονται από σύσταση και επίπληξη έως αναστολή ή οριστική παύση άσκησης επαγγέλματος — και καταγράφονται στο μητρώο του ιατρού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για άδειες, συμβάσεις και επαγγελματική φήμη.
Παράλληλα, ο θιγόμενος ιατρός μπορεί να αξιώσει δικαστικώς τη διακοπή της παράνομης συμπεριφοράς — χωρίς να απαιτείται απόδειξη υπαιτιότητας. Ωστόσο, η αξίωση αποζημίωσης για διαφυγόντα κέρδη σπανίως ευδοκιμεί στην πράξη: είναι εξαιρετικά δύσκολο να αριθμηθεί η ζημία από απώλεια πελατείας, καθώς δεν υπάρχει τρόπος να αποδειχθεί με ακρίβεια πόσοι ασθενείς θα επέλεγαν διαφορετικά θεράποντα απουσία της αθέμιτης συμπεριφοράς. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που η αστική οδός παραμένει συμπληρωματική.
Ανάλογα με τη μορφή της παράβασης, ενδέχεται να ανακύψει και ποινική ευθύνη. Ενδεικτικά: απάτη κατά το άρθρο 386 ΠΚ, όταν η παραπλάνηση αποσκοπεί σε οικονομικό όφελος εις βάρος της περιουσίας του παθόντος· πλαστογραφία ή χρήση πλαστού εγγράφου κατά τα άρθρα 216-217 ΠΚ, όταν η παραπλάνηση στηρίζεται σε νοθευμένα διαπιστευτήρια.
Η ζημία που δεν αποτιμάται
Πέρα από τις τυπικές συνέπειες, υπάρχει μια βαθύτερη ζημία: η διάβρωση της εμπιστοσύνης που συνδέει ασθενή και ιατρό. Ο ασθενής που επιλέγει θεράποντα βάσει παραπλανητικών τίτλων ή λόγω αδιαφανών παραπομπών στερείται ενός θεμελιώδους αγαθού — της δυνατότητας να αποφασίσει ελεύθερα και ενήμερα. Η βλάβη δεν είναι μόνο ατομική: υπονομεύει τη λειτουργία ενός συστήματος υγείας που στηρίζεται στην αξιοπιστία της πληροφόρησης, και πλήττει τον κλάδο στο σύνολό του.
Αντί συμπεράσματος
Ο θεμιτός ανταγωνισμός δεν απαγορεύεται — προστατεύεται. Αυτό που ο ΚΙΔ αποκλείει είναι η κατάχρησή του: η χρήση μέσων που δεν αντανακλούν επιστημονική αριστεία αλλά αποσκοπούν στην παραπλάνηση ή στη νόθευση της ελεύθερης επιλογής. Ο ιατρός που επιλέγει αυτόν τον δρόμο — είτε από υπολογισμό είτε από αδιαφορία — διακινδυνεύει πολλά. Και το πρώτο που διακινδυνεύει είναι αυτό που καμία κύρωση δεν μπορεί να αποκαταστήσει: η εμπιστοσύνη των ασθενών του.
Το παρόν άρθρο έχει συγγραφεί από την Αικατερίνη Αναγνωστοπούλου, Δικηγόρο Αθηνών.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική συμβουλή.