Αν συνέτρεξε σπουδαίος λόγος, ο νόμος σου δίνει διέξοδο. Μπορείς να υπαναχωρήσεις — ακόμα και αν δεν το λέει το συμβόλαιο, ακόμα και αν έχει περάσει καιρός.
Πόσες φορές έχει συμβεί: μπαίνεις σε ένα κέντρο αισθητικής ή αδυνατίσματος, σε πείθουν να υπογράψεις ένα πακέτο υπηρεσιών αξίας μερικών χιλιάδων ευρώ, και λίγες μέρες μετά — για λόγους υγείας, οικονομικούς ή άλλους — καταλαβαίνεις ότι δεν μπορείς ή δεν θέλεις να συνεχίσεις. Τι κάνεις τότε;
Πολλοί καταναλωτές πιστεύουν ότι μόλις υπέγραψαν είναι «παγιδευμένοι». Αυτό δεν ισχύει. Ο νόμος προστατεύει το δικαίωμά σου να υπαναχωρήσεις — και μάλιστα υπό ευνοϊκότερες προϋποθέσεις από ό,τι οι περισσότεροι γνωρίζουν.
Τι είναι η συμβατική υπαναχώρηση
Σύμφωνα με το άρθρο 389 του Αστικού Κώδικα, σε κάθε σύμβαση μπορεί να προβλέπεται δικαίωμα υπαναχώρησης. Όταν ασκηθεί, η σύμβαση λύεται και τα μέρη οφείλουν να επιστρέψουν αμοιβαία ό,τι έχουν λάβει.
Άρθρο 389 ΑΚ (αυτούσιο):
*«Στη σύμβαση μπορεί κανείς να επιφυλάξει στον εαυτό του το δικαίωμα της υπαναχώρησης. Η υπαναχώρηση επιφέρει απόσβεση των υποχρεώσεων για παροχή που πηγάζουν από τη σύμβαση και οι συμβαλλόμενοι έχουν αμοιβαία υποχρέωση να αποδώσουν τις παροχές που έλαβαν κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό.»*
Το κρίσιμο σημείο: δεν χρειάζεται να το λέει το συμβόλαιο
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη έκπληξη για τους περισσότερους καταναλωτές: το δικαίωμα υπαναχώρησης δεν χρειάζεται να αναγράφεται ρητά στη σύμβαση. Μπορεί να συμφωνηθεί μεταγενέστερα — δηλαδή αφού έχεις ήδη υπογράψει — και μάλιστα χωρίς κανέναν τύπο (προφορικά, σιωπηρά, ακόμα και αν η αρχική σύμβαση ήταν έγγραφη). Μπορεί ακόμα να συνάγεται σιωπηρά από τις περιστάσεις.
«Δεν υπέγραψα ότι μπορώ να φύγω — αλλά και πάλι μπορώ να φύγω.»
Πότε έχεις σπουδαίο λόγο υπαναχώρησης
Αν δεν υπάρχει ρητή ή σιωπηρή συμφωνία υπαναχώρησης, μπορείς να υπαναχωρήσεις για σπουδαίο λόγο. Σπουδαίος λόγος είναι κάθε περίσταση που καθιστά αδύνατη ή αδικαιολόγητα επαχθή τη συνέχιση της σύμβασης: προβλήματα υγείας, αντίδραση του οργανισμού στη θεραπεία, οικονομική αδυναμία, μεταβολή των συνθηκών ζωής. Ο λόγος αυτός δεν χρειάζεται να είναι υπαίτιος — αρκεί να είναι πραγματικός και σοβαρός.
Τι έκρινε το δικαστήριο: η υπόθεση του ινστιτούτου αισθητικής
Η απόφαση 5396/2011 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής αυτών των αρχών. Καταναλώτρια υπέγραψε σύμβαση με κέντρο αισθητικής αξίας 2.573 ευρώ για πρόγραμμα σύσφιξης και περιποίησης. Μετά την πρώτη θεραπεία εμφάνισε έντονη δερματική αντίδραση — εκζεματοποιημένη ιδρώα — η οποία κατά τη διάγνωση του ειδικού ιατρού δερματολόγου οφειλόταν στη θεραπεία. Αδυνατούσε να συνεχίσει το πρόγραμμα και υπαναχώρησε με εξώδικη δήλωση.
Το ινστιτούτο αρνήθηκε να επιστρέψει τα χρήματα, ισχυριζόμενο ότι η σύμβαση δεν προέβλεπε δικαίωμα υπαναχώρησης. Το δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό αυτό και έκρινε ότι:
ΠΠρΑθ 5396/2011:
*«Η σχετική, για το δικαίωμα αυτό, συμφωνία μπορεί να γίνει όχι μόνο με τη σύμβαση αλλά και μεταγενεστέρως, χωρίς μάλιστα την τήρηση τύπου και αν ακόμη η κύρια σύμβαση υποβλήθηκε σ’ αυτόν. Μπορεί, μάλιστα, να συνάγεται και σιωπηρά […] Εν προκειμένω συνέτρεξε σπουδαίος λόγος στο πρόσωπο της ενάγουσας, ήτοι προβλήματα υγείας, ώστε η τελευταία να προβεί σε νόμιμη υπαναχώρηση από την επίδικη σύμβαση με την προαναφερόμενη εξώδικη δήλωσή της.»
Αποτέλεσμα: το ινστιτούτο υποχρεώθηκε να επιστρέψει το σύνολο του ποσού των 2.573 ευρώ, πλέον τόκων από την ημέρα της υπαναχώρησης, καθώς και τα δικαστικά έξοδα και των δύο βαθμών δικαιοδοσίας.
Πώς να υπαναχωρήσεις σωστά
Για να είναι νόμιμη και αποτελεσματική η υπαναχώρησή σου, προσοχή στα εξής:
1. Εξώδικη δήλωση: Κοινοποίησε την υπαναχώρησή σου γραπτώς μέσω δικαστικού επιμελητή. Αυτό δημιουργεί αποδεικτικό ίχνος και τάσσει προθεσμία στον αντισυμβαλλόμενο.
2. Τεκμηρίωση του λόγου: Αν ο λόγος σου είναι υγείας, εξασφάλισε ιατρική βεβαίωση. Αν είναι οικονομικός ή άλλος, διατύπωσέ τον σαφώς στη δήλωση.
3. Μην αρνηθείς να πληρώσεις για όσα ήδη έλαβες: Δικαιούσαι επιστροφή μόνο για τις υπηρεσίες που δεν παρασχέθηκαν. Το ποσό των ήδη ληφθεισών υπηρεσιών αφαιρείται.
4. Άμεση ενέργεια: Μην αφήνεις να κυλήσει χρόνος. Η καθυστέρηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον σου ως σιωπηρή αποδοχή της συνέχισης της σύμβασης.
Συμπέρασμα
Η υπογραφή μιας σύμβασης δεν σημαίνει ότι είσαι υποχρεωμένος να την εκτελέσεις υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Ο νόμος — και τα δικαστήρια — αναγνωρίζουν ότι οι συνθήκες αλλάζουν, ότι η υγεία προηγείται και ότι ο καταναλωτής δεν πρέπει να μείνει παγιδευμένος σε μια σύμβαση που αδυνατεί να εκτελέσει για σοβαρό λόγο.
Αν βρίσκεσαι σε αυτή την κατάσταση, μην παραιτηθείς από τα δικαιώματά σου. Και μην πιστέψεις όσους σου λένε ότι «έχεις υπογράψει και δεν μπορείς να κάνεις τίποτα».
Το παρόν άρθρο έχει συγγραφεί από την Αικατερίνη Αναγνωστοπούλου, Δικηγόρο Αθηνών.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική συμβουλή.